यस कारणले डा.भट्टराई राजनेता हुन् : डा.प्रवीण मिश्र

पूर्वप्रशासक डा.प्रवीण मिश्र नयाँ शक्तिको अन्तरिम केन्द्रीय परिषदका प्रभावशाली सदस्य हुनुहुन्छ । प्रशासकको रुपमा उहाँले आफ्नो भूमिका, गरिमा र साखलाई अनुकरणीय बनाउनुभयो । तर एउटा सक्रिय राजनीतिकर्मीका रुपमा उहाँको उपस्थिति कस्तो रहला ? यस्तै प्रश्नको सेरोफेरोमा केन्द्रित भएर सञ्चारले उहाँसँग कुरा गरेको छ ।प्रस्तुत छ, कुराकानीको सारसंक्षेप ।

समयसँगै तपाईंको भूमिका परिवर्तित भएको छ । पूर्वप्रशासकबाट सक्रिय राजनीतिकर्मीको भूमिकामा पुग्नुभयो ? यी दुवै भूमिकालाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?

एउटा प्रशासकको भूमिका निश्चित कानून र नियमबाट निर्देशित, नियन्त्रित र परिचालित हुन्छ । त्यसका परीधिभित्र रहेर काम गर्नुपर्ने

राजनीतिकर्मीहरुमा दूरगामी, फराकिलो र परिणामुखी सोच भएन । सही, सटिक र उपलब्धिमा आधारित एप्रोच भएन । देश सुहाउँदो सबल र सुदृढीकृत राजनीतिक दर्शनबाट प्रेरित कार्यक्रमहरु आउन सकेनन् जसले गर्दा गत २५ वर्ष अवधिमा देश र जनतालाई एउटा पीडादायक दौरबाट गुज्रिनुपर्यो ।
हुन्छ । संसदबाट पारित र संशोधत भएर आएका ऐनकानूनहरुमै बाँधिएर कार्यसम्पादन गर्नुपर्ने हुन्छ । यसरी सीमित र निर्देशित दायरामा काम गर्दा एउटा प्रशासकले बृहत्तस्तरमा परिवर्तन ल्याउन सक्दैनन् । प्रशासकलाई मूलतः राजनीतिक नेतृत्वले दिएको दर्शनलाई कार्यान्वयन गर्नुपर्ने हुन्छ । मैले पाँच वर्षभन्दा बढी अवधि सचिवका रुपमा काम गर्दा धेरैथोकमा परिवर्तन हुन जरुरी भएको अनुभव गरेँ । आधारभूतरुपमा त हामीले हाम्रा निर्धारित प्राथमिकताहरुलाई नै पुनरावलोकन गर्दै परिवर्तन गर्नुपर्ने स्थिति भएको पाएँ । त्यसको आधार जनताका अपेक्षा, आकांक्षा र आवश्यक्ता हुनुपर्ने मेरो ठहर थियो । जनतालाई सेवाप्रवाह गर्ने विधि, स्थिति र जटिलतालाई सरल, तीब्र र व्यवस्थित बनाउनेजस्ता विषयहरु थिए । यसका लागि म आफू गम्भीर भए पनि परम्परागत अभ्यास, संरचना र सोचले गर्दा मैले आफैँ पनि अपेक्षित परिणाम हासिल गर्न सकिनँ । मलाई लाग्यो, यी सबै कुरालाई परिवर्तन गर्न राजनीतिक इच्छाशक्ति अपरिहार्य छ । ग्रासरुटमा गएर जनताका कुराहरुलाई बुझेर मात्र ती कुराहरुलाई परिमार्जित र परिवर्तितरुपमा अगाडि बढाउन सकिन्छ भन्ने निष्कर्ष मेरो थियो ।
देशको स्थिति हेरौं । प्रजातन्त्र आएको २०४६/०४७ सालयता २५ वर्ष बितिसक्यो । तर अपेक्षाअनुसारको प्रगति हुन सकेन । यसको मुख्य कारण चैँ राजनीतिक अवस्था ठिक नहुनु हो । राजनीतिकर्मीहरुमा दूरगामी, फराकिलो र परिणामुखी सोच भएन । सही, सटिक र उपलब्धिमा आधारित एप्रोच भएन । देश सुहाउँदो सबल र सुदृढीकृत राजनीतिक दर्शनबाट प्रेरित कार्यक्रमहरु आउन सकेनन् जसले गर्दा गत २५ वर्ष अवधिमा देश र जनतालाई एउटा पीडादायक दौरबाट गुज्रिनुपर्यो । राजनीतिक व्यवस्थाका विभिन्न प्रक्रिया र चरणहरुलाई पार अहिले हामी गणतन्त्रसम्म आइपुगेका छौं । तर पनि जनताका आकांक्षाअनुरुप काम गर्न सकेनौं । जनतालाई प्रवाह गर्ने सेवाको स्तर र आयामलाई बृद्धि गर्न सकेनौं । सेवामा उनीहरुको सहज र निर्विघ्न पहुँचलाई स्थापित गर्न सकेनौं । क्षमताबृद्धिको देष्टिले हेर्दा एउटा प्रशासकका रुपमा मैले जुन कमीकमजोरीहरु अनुभव गरेको थिएँ ती सबै कमजोरीहरुलाई केलाएर हेर्दा तिनको समाधान राजनीतिक माध्यमबाट गर्न सकिन्छ भन्ने भावना मभित्र आयो । एउटा प्रशासकका रुपमा गर्न नसकिएका कामहरुलाई राजनीतिक माध्यमले गर्न सकिने विश्लेषण र विश्वासले म राजनीतिमा संलग्न हुने निर्णयमा पुगेँ ।

डा.प्रवीण मिश्र

डा.प्रवीण मिश्र

अर्को कुरा लोकतन्त्रमा संसदको महत्व र गरिमा अतुल्य हुन्छ । सम्पूर्ण शासनपद्धतिलाई व्यवस्थित गर्नेदेखि लिएर राज्यव्यवस्थालाई कायम गर्न आवश्यक पर्ने सम्पूर्ण कानून बनाउने र परिमार्जन गर्ने थलो हो यो । जनताका आवाजलाई प्रतिनिधित्व गर्ने जनप्रतिनिधिहरुले राज्यका सबै संयन्त्रलाई जनताप्रति उत्तरदायी, जिम्मेवार र इमानदार बनाउने सर्वोच्च लोकतान्त्रिक संस्था संसदको एउटा कहालीलाग्दो दृश्यले पनि मेरो ध्यानाकृष्ट गरेको थियो । कहिले टेलिभिजनमा हेर्दा वा कहिले प्रत्यक्ष अवलोकन गर्दा मैले के पाएँ भने अत्यन्त महत्वका नीतिनियमहरुमा छलफल भइरहेको बेला पनि संसद भवनको अधिकांश सीट खाली हुन्थे । जननिर्वाचित संसद सदस्यहरु संसदमै नबस्ने दूर्भाग्यपूर्ण स्थिति । अब तपाईं नै भन्नुस यस्तोमा जनतासँग सीधा सरोकार राख्ने महत्वपूर्ण विषयहरुमा कसरी छलफल सम्भव हुन्छ । संसदप्रति संसद सदस्यहरुका निरपेक्षता, निस्क्रियता र दुरावले गर्दा पनि मेरो मनमा आयो कि दायित्वबोध नगर्नेहरुले राजनीति गरेमा यस्तै दुष्परिणाम निस्किन्छ । मेरो एउटा प्रबल चाहना थियो कि संसदमा पनि आफ्नो एउटा दरो स्थिति बनाउने र देश र जनतालाई चाहिने कुराहरुलाई त्यसको माध्यमबाट पुरा गराउने । म यी दुईओटा कुराले प्रेरित भएर् राजनीतिमा आएँ ।
तपाईंका यी दुवै चाहनाहरु नयाँ शक्तिमा संलग्न भएर प्राप्त गर्न सकिन्छ ?
हेर्नुस, रातारात केही पनि गर्न सकिँदैन नत हुन्छ नै । हजारौं माइलको यात्रा पनि एक कदमबाट नै सुरु हुन्छ । अहिलेको परिस्थितिलाई विश्लेषण गर्दा राजनीतिकर्मीहरु योग्य, सक्षम र जनहितकारी बन्न सकेनन् । अब हामीले इमानदारीका साथ सक्षम र सफल बन्ने प्रयत्न गर्ने हो । यदि हामी पनि बेइमान र अल्छी भयौं भने हामीलाई पनि विफलता र हेला नै प्राप्त हुन्छ । हामीमा रत्तिभर परम्परागत राजनीतिक शैली र व्यवहारको छायाँ रहिरह्यो भने हाम्रो नियति पनि अन्य दल र तिनका नेताहरुजस्तै हुनेछ । नयाँशक्तिमा धेरैजसो नयाँ अनुहार छन् । नयाँ दृष्टि, नीति, कार्यक्रम र कार्यदिशा छन् । सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा के छ अहिले देशलाई एकीकृत गरेर लाने चुनौतिलाई नयाँ शक्तिले ग्रहण गरेको छ । जुन कुरा तपाईं काँग्रेस, एमाले र एमाओवादीलगायतका पार्टीमा हेर्नुहुन्न । मधेश आन्दोलनकै कुरा गरौं । यी तीनओटै पार्टीमा मधेश आन्दोलनप्रति हेर्ने दृष्टिकोण नितान्त क्षेत्रीयतावादी थियो । ती दलका धारणा र व्यवहार सङ्कीण र अनुदार तर अस्वीकार्य क्षेत्रीय सोचले प्रेरित थियो । यसैबीचमा डा. बाबुराम भट्टराईले समतामूलक समानुपातिक र समृद्ध राष्ट्र निर्माणको एउटा राजनीतिक दर्शनलाई अघि सार्नुभयो । जसमा समानुपातिक सहभागिता र समतामूलक सामाजिक समावेशीकरणको कुरा छन् । यसले मलाई सोच्न बाध्य बनायो कि आगामी दिनमा देश र समाजको हितमा नयाँ शक्तिले युगान्तकारी काम गर्नेछ । त्यसैले म यस शक्तिमा आबद्ध भएको हुँ ।

नयाँ अनुहारका नाउँमा जसरी तपाईंहरुको नयाँ शक्तिको अन्तरिम केन्द्रीय परिषद्मा पूर्वप्रशासक र एनजीओकर्मीहरुलाई स्थान दिइएको छ , यसले लाग्दैन यो शक्ति आफैँमा राजनीतिक रुपले पूर्ण होइन भनेर ?
कुनै पनि कामको आरम्भमा शङ्का गर्ने सुविधा सबैसँग हुन्छ । जससम्म ठोस उपलब्धि प्राप्त हुने रुपरेखा प्रष्टिदैँन । त्यसैले अन्तरिम केन्द्रीय परिषद्को बिस्तार हुँदा पूर्वप्रशासक वा एनजीओकर्मीहरुको बहुलता भयो भनेर झिनो आलोचना नभएको होइन । नयाँ अनुहार ल्याइँदा किन ल्याइयो र पुरानौ अनुहारलाई प्रस्तुत गर्दा नयाँहरु आएनन् त भनेर आलोचना हुनु स्वाभाविक पनि हो । तर मलाई लाग्छ नयाँ र पुरानोभन्दा कुनै पनि निश्चित कामका लागि चयनित गरिएका व्यक्तिहरु त्यस कामका लागि सक्षम र इमानदार छन् कि छैनन् । अर्को कुरा सहभागितामूलक समावेशीको आधारभूत सिद्धान्तअनुसार भयो कि भएन । हेर्नुपर्ने यो हो । त्यसैले सुरुवातका दिनमा केहीका लागि अलिकता अनौठो र अचम्मलाग्दो भए पनि समग्रतामा हेर्ने हो भने आगामी दिनका लागि यो शक्ति फरक फरक क्षेत्रका व्यक्तिको संगम हुनेछ । देश र जनताका लागि काम गर्ने फ्यूजन । जुन कुरालाई आउने समयले प्रमाणित गर्नेछ । हिजोआज म देश र विदेशका विभिन्न व्यक्तिहरुबाट अत्यन्त उत्साहजनक प्रतिक्रिया पाइरहेको छु । धेरैले नयाँ शक्तिमा मेरो संलग्नतालाई सकारात्मक र सार्थक कदमको रुपमा प्रोत्साहित गरेका छन् । अहिलेसम्म मैले हाराहारी हजारको सँख्यामा शुभकामना पाएको छु । जसमा ८–९ जनाले मात्रै डा.साहब अलिक सतर्क रहनु होला भन्ने थप सन्देश दिएका छन् । त्यो स्वाभाविक पनि हो । आफूबाट हुने सबैखाले सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएकाहरुले प्रत्येक कोणले कुरा राख्न पनि पाउनुपर्छ । यसबाट म त उत्साहित छु । विश्लेषकहरु तथा शुभचिन्तकहरुले यी सम्पूर्ण विषय र प्रक्रियालाई सकारात्मक र नकारात्मक ढङ्गले हेर्ने त उहाँहरुको काम नै हो ।

तीन दशकभन्दा बढी समय राजनीति गर्नुभएका डा.भट्टराईलाई उहाँकै पूर्वपार्टीका सहकर्मीहरुले पत्याएनन् । उहाँका प्रभावमा रहेका धेरै व्यक्तिहरु एमाओवादी परित्याग गरेर आउने अपेक्षा पनि पुरा भएको देखिएन । ती व्यक्तिहरु नयाँ शक्तिमा आएनन् कि तपाईंहरुले ल्याउनै चाहनुभएन ?
हेर्नुस, कुनै पनि काम सुरु गर्दा जुनसुकै क्षेत्रमा आशङ्का र दुविधा हुन्छ । त्यसैले कोही पनि आएनन् भन्नु त्यति उपयुक्त छैन् । जब कार्य अघि बढ्छ, बिस्तारै उहाँहरु आउनुहुन्छ किनकी समयसँगै हरेकखाले अलमलहरु पनि सकिँदै जाने हो । दुविधाको अन्त्यसँगै जब आत्मविश्वास मजबूत चरणमा पुग्छ अनि मात्र हामीहरुले केही देखिने गरी कामकुराहरुलाई अघि बढाउँनेछौं । त्यसपछि मात्र सही विश्लेषण गर्न सकिन्छ । अहिलेको प्रक्रियामा त डा.भट्टराईले पनि नयाँ अनुहार लिएरै अघि बढ्न खोज्नुभएको छ । उही पुरानो मान्छेलाई लिएर अगाडि बढ्दा यो देश बन्दैन । उहाँसँग यस्ता व्यक्तिहरु हुनुपर्छ जोहरु सही अर्थमा प्रतिबद्ध, समर्पित र इमानदार होस् । राष्ट्र र जनतालाई केन्द्रमा राखेर सोच्नसक्ने प्रबृत्ति र क्षमता भएकाहरु होस् । म कर्मचारीतन्त्रबाट आएको मान्छे । बडो प्रष्ट छु । डा.साबसँग जब मेरो व्यक्गितग कुराकानी भयो , उहाँलाई भने कि नेपाललाई एकीकृत नेपाल बनाउनुपर्यो । विकसित नेपाल बनाउनुपर्यो । जनता समृद्ध हुनुपर्योे । जबसम्म गरीबि निवारण हुँदैन र शान्तिपूर्ण विकास हुँदैन तबसम्म यहाँका जनता मलेसिया र कतार जानबाट रोकिदैँनन् । हामीले प्रजातन्त्र र लोकतन्त्रको नारा मात्र दियौं । देशलाई बनाउनेतिर सोचेनौं । २०४६÷०४७ सालमा प्रजातन्त्र पुनसर््थापना भएपछि हामीले के हेर्यो भने शिशु प्रजातन्त्रको नाउँमा भ्रष्टाचार, कुशासन, नातावाद र कृपावादलाई प्रश्रय दिइयो । जनतालाई वेवास्ता गर्ने काम गरियो । त्यस्तो हुनुहुँदैन्थ्यो । अहिले नयाँ शक्तिका बारेमा कुरा गरिदैँछ । अध्याँरोलाई चिरेर उज्याले छर्ने आशा र अपेक्षाका साथ हरेकका ओठमा नयाँ शक्ति झुण्डिएको छ । त्यो भनेको विकास, सुशासन र समृद्धिको प्रयासलाई जनताको आशाको प्रकटीकरण हो । म नेपाल टेलिभिजनमा हेर्दै थिएँ, नयाँ शक्तिका बारेमा १५ जनाको जनमत लिइएको थियो । तीमध्ये १४ जनाले बाबुरामजीले गरेरै देखाउने कुरालाई बडो विश्वासका साथ भन्नुभएको थियो । उहाँसंग राम्रो टीम छ र उहाँले सक्नुभएन भने यो देशको भलो कसैबाट हुँदैन भनेर अधिकांश मात्र होइन बहुसँख्यकले भन्नु भनेको गर्नेपर्ने चुनौति हो । यस्ता कुराहरुले मेरो आत्मविश्वास बढेको छ । पुराना मान्छेहरु परीक्षित भइसकेका छन् । त्यसैले नयाँ अनुहारहरुले जोशजाँगर र सक्रियतापूर्वक अब देशलाई बनाउने हो ।
तपाईं पहिलोचरणमै नयाँ शक्तिको अन्तरिम केन्द्रीय परिषदमा पर्नुभयो । तपाईंसँग यस्तो के छ जसले गर्दा डा. भट्टराईले तपाईंलाई यतिविध्न पत्याउनु भो ?
उहाँ मभन्दा पनि मेरो सोचसँग सहमत हनुभयो । समीप महसूश गर्नुभयो । म त प्रशासक थिए । प्रधानमन्त्री भएको बेला मैले उहाँसँग काम गरे । म सीधा कुरा गर्न रुचाउँछु जसलाई कतिपयले राम्रो रुपमा लिँदैनन् । असल मान्छेले चैँ राम्रो रुपमा लिन्छन् । मैले डा.भट्टराईसँग २÷३ पटक अन्तक्र्रिया गर्दा सीधा ढङ्गले भने कि यी कुराहरु कानूनले मिल्दैनन् । यो देश र जनताका लागि ठिक हुँदैन । त्यसपछि उहाँले मलाई भन्नुभयो कि डासाब तपाइजस्तै सबै सचिवजीले मलाई यस्तै भन्दिएको भए मलाई सजिलो हुन्थ्यो । तपाई देश र जनताका लागि कुनै काम राम्रो छैन भने नगर्नुस् भन्नुभयो । उहाँले यसो भनिरहँदा मैले उहाँमा एउटा ठूलो राजनेता भेटाएजस्तो भयो । उहाँभित्र राजनेताका गुणहरु पाएँ । मैले अरु पनि प्रधानमन्त्रीसँग भेटेको छु । उहाँहरुको गुनासो हुन्थ्यो कि तपाईंले मलाई सहयोग गर्नुभएन । मैले भनेको काम गर्दिनु भएन । तर डा. भट्टराईले सीधा भन्नुभयो कि देश र जनताका लागि तपाईसँगै छु म । यदि कुनै काम नीति तथा नियमले मिल्दैन र देश तथा जनताका लागि उपयुक्त छैन भने त्यो नगर्नुस् उहाँको भनाइ थियो । यस्तो दह््रो कुरा त राजनेताले मात्रै भन्नसक्छन् । हो, यो गुण मैले बाबुरामजीमा पाएँ । जुन कुरा गर्नु हुँदैन भनेर मैले तर्क र कारणसहित अडान लिएँ , त्यसमा उहाँले सधैँ मेरो पक्षपोषण गर्नुभयो । म सचिव भएकै बेलाको कुरा हो । मेरो अनुभूति हो । यी सबै कारणले गर्दा आज मलाई लाग्छ कि डा. भट्टराइजस्तो नेता पाउन मुश्किल छ । तर स्वाभाविकपमा उहाँमा पनि केही कमी कमजोरीहरु होलान् । तर कमीकमजोरी त काम गर्ने मान्छेमा न हुन्छ । मैले सचिवका रुपमा ५ वर्ष काम गरेँ । थुप्रा राम्रा कामहरु गरेको छु । अञ्जानमा एकाधओटा गल्तीहरु भएका होलान् । यसको अर्थ पाँच प्रतिशत नराम्रा कामले मेरो नब्बे प्रतिशत राम्रा काम खराब भएको भन्न त मिल्दैन नि ।
नयाँ शक्तिको अन्तरिम केन्द्रीय परिषदको पहिलो चरणको बिस्तारमा नपरेर असन्तुष्टहरुलाई कसरी समेट्नुहुन्छ ?
मलाई के लाग्छ भने नयाँ शक्तिले एउटा राजनीतिक दलको स्वरुप र औपचारिकता ग्रहण गरिसकेको छैन । यसै कार्यका लागि अन्तरिम केन्द्रीय परिषद् गठन गरिएको हो । यो त अन्तरिम व्यवस्था मात्र हो । अहिलेको संरचनाभन्दा पनि पार्टीको अन्तिम स्वरुप निर्धारण गर्दा समग्ररुपमा यो अवधारणा लागु हुन्छ । र, यदि अहिलेका प्रक्रियागत कुरामा कमीकमजोरी भएका छन् भने त्यसलाई सच्चयाउँने ठाउँ त छँदैछ नि । अन्तरिम केन्द्रीय परिषद् अझ पनि बिस्तार हुन बाँकी छ । यसले अन्तिम स्वरुप पाउनुअघि नै सम्पूर्ण असन्तुष्टि र गुनासाहरु सकिनेछन् । हेर्नुस, राजनीतिकर्मी र हामीहरुका बीचमा एउटा फरक छ । उहाँहरुले अपेक्षा गरेको काम तत्काल भएन भने तुरुन्त आलोचना सुरु गर्दिनुहुन्छ तर हामी पर्खन्छौं र हेर्छौ । अझ विश्लेषण गरेर सोचविचार गरिकन मात्र त्यस विषयमा प्रतिक्रिया व्यकत् गर्छौं । राजनीतिमा धैर्य जरुरी छ । तर तपाईंले भनेजस्तो विषयमा कहीँकतैबाट आपत्ति व्यक्त भएको छ भने हामीले यसलाई सिर्जनात्मकरुपमा लिनुपर्छ । यसले भविष्यमा पार्टीलाई निर्देशित पनि गर्छजस्तो लाग्छ । आलोचना सधैँ गलत नै हुँदैन । कसैले आलोचना गर्छ भन्ने त्यसका पछाडि दुईओटा कुरा हुन्छन् । कसैले गल्ती गरेका छन् भने उनको आलोचना हुन्छ वा मेरो प्रोफेसरले भन्याजस्तै कि तिमी जब लोकप्रियता हासिल गर्न थाल्छौं तब तिम्रो आलोचना हुन थाल्छ र त्यसबेला तिमी के बुझ भने तिमी अब लोकप्रिय बन्न थालेका छौं । र, त्यो राम्रो हो । भनेपछि मेरो भावनासँग सबै सहमत हुँदैनन् तर एउटा सकारात्मक आलोचनाको अपेक्षा म जहिले पनि गर्छु र त्यो हुनु पनि पर्छ । लोकतन्त्रको यो सुन्दर पक्ष हो ।
डा साहेब सक्रिय राजनीति थाल्नु भएको छ । तर भनिन्छ, राजनीति गर्नेहरुमा छुट्टैखालका सीप र इलम हुनुपर्छ । तपाईं त पूर्वप्रशासक । राजनीतिक दाउपेचलाई कसरी झेल्नुहुन्छ ?
म जालझेल र गलत काम गर्न सक्दिनँ । यो झूठो बोल्ने काम म गर्नै सक्दिनँ । म यस्तो किसिमको राजनीति गर्न सक्दिनँ । यस विषयमा मैले धेरैलाई भनेको पनि छु । हिजोआज समाजमा विकृति फैलिने मुख्यकारण पनि यही नै हो । पहिले र अहिलेको राजनीतिमा परिवर्तन हुनुपर्छ । यदि यस्तै गर्ने हो भने राजनीति नगरे हुन्छ भन्ने मेरो मान्यता हो । मेरो मौलिक स्वाभाव छ सीधा र सही कुरा अनि उचित काम गर्ने । म त्यसरी नै गरिरहन्छु । हेर्नुस जति ढाँटढुट गरे पनि अन्तिममा सत्य कुरा नै अगाडि आउँछ । मैले वा अरुले जति झूठ बोले पनि अन्त्यमा गएर साँचो कुरा आउँछ भन्ने सुरुमै त्यो साँचो कुरा किन नगर्ने । साँचो कुरा गरेर नै हामी अगाडि किन नबढ्ने । जब मेरो केही व्यक्तिगत चासो हुन्छ पार्टीबाट अथवा सत्ताबाट अनि मैले गलत गर्नुपर्ने स्थिति आउँछ । तर जब मेरो व्यक्तिगत चासो केही छैन भने मलाई यो झूठो बोल्नुपर्ने र जालझेल गर्न जरुरी नै छैन । यस्तो गर्नु मेरो स्वाभावविपरित पनि हो ।
 राजनीतिमा त हैसियतको कुरा पनि हुन्छ नि । हैसियत बनाउने महत्वाकांक्षा त सबैको हुन्छ भन्ने कुरालाई अस्वीकार गर्न मिल्छ ?
हो । कोही व्यक्ति आफूले पाएको जिम्मेवारीलाई कतिको कुशलतापूर्वक निर्वाह गर्छन् र जनताका लागि भरपत्यारिला बन्छन् भन्ने कुराले उनको हैसियत बन्ने हो । चर्को बोलेर, सत्तोराप गरेर वा छलछाम गरेर राजनीतिमा हैसियत स्थापित नहुने होइन तर त्यो क्षणभङ्गुर हुन्छ । यस्तो हैसियत स्थायी र दीर्घकालिन हुँदैन । कसैको राजनीतिक क्रियाकलापलाई मूल्याङ्कन गर्ने भनेको अन्तोत्गत्वा जनताले नै हुन् । हो, माथ्लो तहमा पार्टीले पनि गर्छ तर जनताका बीचमा कोही खरो उत्रिएनन् भने उनी विफल हुन्छन् । उत्रिए भने सफल हुन्छन् । यही आधार र मापदण्ड हो राजनीतिक हैसियत निर्धारणको । मलाई त विफल हुनुमा पनि लाज छैन किनकी म इमानदारीपूर्वक एउटा कार्यलाई लिएर अघि बढेको छु । एकदुईपटकसम्म विफल हुन्छु तर तेस्रोपटकमा त पास हुन्छु नि । कार्यारम्भ गर्नु भनेकै सफलताको पहिलो चरण हो । पहिलो दिनबाटै सफलताका साथ म अघि बढ्छु भन्ने छैन तर पहिलो दिनदेखि नै इमानदारी, प्रतिबद्धता र समर्पणका साथ अघि बढ्छु भन्ने मेरो सोच छ ।
नयाँ शक्तिले तपाईंलाई कुन रुपमा उपयोग गर्नसक्छ ?
आधारभूतरुपमा म चिकित्सक मान्छे । तीस वर्षको चिकीत्सकीय अभ्यासमा म ग्रासरुट लेवलबाटै जनतासँग जोडिएको छु । कर्मचारीतन्त्रको सबैभन्दा उपल्लो ठाउँ अर्थात नीति निर्माण तहसम्म पनि पुगेँ । नेपालको सामाजिक संरचना, स्वास्थ्यको स्थिति, र समाजमा भएकाहरुका लागि गर्नुपर्ने परिवर्तनका बारेमा बुझेको छु । म पनि मान्छे । म पनि कुनै विदेशमा गएर पढेको मान्छे होइन, गाउँबाटै आएको छु । गाउँमा पढेँको हुँ । त्यहीँबाट म आफूलाई माथि उठाउँदै आएको हुँ । त्यसैले नेपालका गाउँघरका बारेमा मलाई हरेक कुरा थाहा छ । त्यसैले मलाई लाग्छ कि इमानदारिता र सत्यताका साथ मैले राजनीति गर्ने हो भने म आफूलाई स्थापित गर्न सफल हुन्छु । र पार्टी दिएको बौद्धिकस्तरको जुनसुकै जिम्मेवारीलाई पुरा गर्न म सदैव तयार रहनेछु । तर पार्टीले पर्खन भन्यो भने पनि मलाई आपत्ति हुने छैन । देश र समाजलाई मेरो आवश्यकता कुन बेला र कस्तो छ, त्यसअनुसार काम गर्न म सधैँ तयार छु ।
प्रसङ्ग परिवर्तन गरौं । मधेशमा अझै आन्दोलन जारी छ । मधेशवादी दलहरुले प्याकेजमै संशोधनलाई पूर्णता दिनुपर्छ भन्दैछन् तर सरकारले दुईओटा विषयबाहेक थप विषयमा प्रवेश गर्न चाहेको छैन । यस परिस्थितिलाई कसरी लिनुभएको छ ?

मैले धेरै अन्र्वार्ताहरुमा र सार्वजनिकसभाहरुमा समेत भनेको छु कि इमानदारिताको धेरै आवश्यकता छ । काँग्रेसनेतृत्वको सरकारमा सुशिल कोइरालाजी प्रधानमन्त्री हुनुहुन्थ्यो । र अहिले एमालेनेतृत्वको सरकारमा केपी ओलीजी हुनुहुन्छ । मधेशलाई लिएर उहाँहरुको नियत सफा छैन । मधेशका जनतालाई कमभन्दा कम अधिकार दिन उहाँहरुले जालझेलर ढाँटढुट गर्ने काम गरिरहनुभएको छ । ५४ जना सहिदको रगतबाट लेखिएको अन्तरिम संविधानबाट पनि पछि हटेर मधेशी जनताका अधिकारलाई कटौती काम बेइमानी हो । र, यो भएको छ । यस्तो काम राजनीतिक र सामाजिकरुपमा वैध हुन सक्दैन । यस्तै धूत्र्याइँ, हठ्ठीपन र जबर्जस्तीले देशको यो दूर्गति भएको छ । काँग्रेस र एमालेमा मसँग मिल्ने साथीहरु छन् । मैले उहाँहरुलाई भनेको थिएँ कि बेलैमा सबैथोक दिनुभएन भने तपाईंहरुले योभन्दा बढी दिनुपर्छ । हतारमा संविधान संशोधन नगर्नुस । तपाई नठान्नुस कि हामीले नब्बे प्रतिशतले पास गर्यौ भने संविधान मान्य हुन्छ । तर उहाँहरुले तोप र बन्दूकका भरमा जति पनि हत्या गरेर संविधान ल्याउन सकिन्छ र कसैले केही गर्दैन भन्नठान्नुभयो । त्यो गलत र अराजनीतिक सोच थियो । अमानवीय र अराष्ट्रिय सोच थियो । हो यस्तै गलतफहमीहरुलाई बढार्न नयाँ शक्ति चाहिन्छ । देशका मधेशी , जनजाति, दलित पनि नेपालकै जनता हुन् र उनीहरुलाई आफ्नो अधिकार दिनका लागि हत्या गर्नु पर्दैन भन्ने बुझ्ने खालको राजनेता चाहियो । काँग्रेस, एमाले र एमाओवादीका नेताहरुले किन जबर्जस्ती गरे भने उनीहरुमध्ये कोही पनि राजनेता थिएनन् । राज्यसत्ता सञ्चालन गर्ने सीप र राज्यधर्म र्विाह गर्ने अटोठ थिएन । अझ यस विषयमा उनीहरु अबुझ नै थिए । मैले भनेको थिए , सबैथोक दिनुपर्छ र त्योभन्दा बढी पनि दिनुपर्छ । उहाँहरुले यसलाई नमानेकोले अहिलेको स्थिति सिर्जना भयो । बल्ल दुईओटा कुरा दिए । अब एउटा सीमांकनको विषय छ । त्यो पनि गर्नुपर्छ । म भन्छु उहाँहरुलाई कि साँच्चिकै तपाईंहरु बुद्धिमान हुनुहुन्छ भने मधेश आन्दोलनका सबै सरोकारवालाहरुसँग शुद्ध र इमानदार मनले छलफल गर्न सक्नुभयो भने बाटो निस्किन्छ । तर उहाँहरुमा मैले इमानदारी हेरिनँ ।
नयाँ शक्ति मधेश आन्दोलनको स्टेकहोल्डर हो कि होइन ?
निश्चितरुपमा छ । डा. बाबुराम भट्टराईले मसँगको पहिलो भेटमै यो मधेशको आन्दोलन हो र मधेशको नाकाबन्दी, भारतको होइन भन्नुभएको थियो । सरकारले आफ्ना कमीकमजोरीहरुलाई लुकाउन भारतले गराएको भन्छ । उहाँको यस्तो प्रष्ट दृष्टिकोण र बुझाइबाट प्रभावित भएको थिए । हो, यो सही कुरो थियो । आन्दोलनका दौरान म पनि १३ ठाउँमा पुगेर आएँ । सबै ठाउँमा गएर हेरेँ । आन्दोलन मधेशको र मधेशी जनताको थियो । नाकाबन्दी अधिकारप्राप्तिका लागि सङ्घर्षरत मधेशीहरुले गरेका थिए । मलाई दुःख कहाँ लाग्छ भने सरकार त राष्ट्रिय सोचले प्रेरित थिएन । एउटा राजनेताको कमी थियो तर देशका राष्ट्रिय मिडियाहरु क्षेत्रीय मिडियाका रुपमा व्यवहार गर्दा देश नै पीडित हुने अवस्था आयो । देशलाई पीडित बन्नुपर्ने एउटा कारक त नेता थिए तर अर्को कारण मिडिया बने । जसले गर्दा हत्या र हिँसाहरु भए । यो दुःखलाग्दो र शर्मनाक कुरा हो । नेपालका राष्ट्रिय भनाउँदा मिडियाले आफ्नो कामलाई इमानदारीपूर्वक र आचारअभ्यासअनुरुप गरे कि गरेनन् भन्ने कुराको जाँच हुनुपर्छ । ताकी भोलि अल्पसँख्यक र सीमान्तकृतहरुलाई अधिकार दिनका लागि फेरि राज्यले हत्या र हिँसा गर्न नपरोस । यो दूर्घटना फेरि नदाहोरियोस ।

अहिले कालोबजारी र तस्करीलाई राज्यका संयन्त्रले संरक्षण गरेको भनिदैँछ । तपाईं त सरकारका पूर्वसचिव पनि । कतै यसले देशमा समानान्तर अर्थतन्त्र त खडा गर्दैन ?

मन्त्रीले भन्यो कि हामीलाई व्यापारीभन्दा तस्करहरुले सहयोग गर्यो । जब मन्त्रीले नै यो कुरा भन्छ कि तस्करले सहयो गर्यो भनेपछि यो सरकार पनि तस्करबाटै चलेको हो जस्तो लाग्छ मलाई । तस्करहरुको सरकार हो । यस्तो सरकारले देशलाई कुन दिशामा लिएर जाने हो अनुमान गर्न सकिन्छ । तर तस्करहरुको सरकार धेरै दिनसम्म टिक्दैन । किनकी यस्ता प्रबृत्तिका विरुद्धमा एउटा सबल जनशक्ति तयार हुँदैछ । जनबलका भरमा ती तस्करहरु लखेटिनेछन् ।
यो सरकारसँग राजनीतिक इच्छाशक्ति छैन । एउटा राजनेताले दर्शनले देश राम्रो बन्छ । विश्वमा धेरैले देखाइसकेका छन् । डा बाबुराम भट्टराईं राजनेता हुनुहुन्छ । देश बनाउने दृढ राजनीतिक इच्छाशक्तिले परिपूर्ण । त्यसैले उहाँसँग राम्रा मान्छेहरु जोडिदै गएका छन् । यसरी नै असल मान्छेहरु जोडिँदै सही तथा सार्थक प्रयास भयो भने देश सही मानेमा एउटा राम्रो राष्ट्र हुनेछ ।
नयाँ शक्तिको अबको बाटो के हुन्छ ?
प्रक्रियागत कुराहरु अघि बढेका छन् । दुईतीन महिनाभित्रै ७५ आृेटै जिल्लामा ग्रासरुटसम्म यसको पहुँच बन्नेछ । त्यसपछि जनआकांक्षा र आवश्यकतामा आधारित अल्पकालिन, मध्यकालिन र दीर्घकालिन कार्यक्रमहरु तय गरिनेछन् । कम समयमा तत्काल प्रभावबाट परिवर्तनको अनुभूति गराउन हामी अग्रसर हुनेछौं । मानवता, राष्ट्रवाद र विकासवादको बाटोलाई हामीले अबलम्वन गर्नेछौं ।
तर डा. भट्टराई त कम्यूनिष्ठ पाठशालाबाट आउनुभएको छ । तपाईंले भन्नुभएको वादहरु उहाँको प्राथमिकतामा कसरी पर्नसक्छ ?

जनआकांक्षा र आवश्यकतामा आधारित अल्पकालिन, मध्यकालिन र दीर्घकालिन कार्यक्रमहरु तय गरिनेछन् । कम समयमा तत्काल प्रभावबाट परिवर्तनको अनुभूति गराउन हामी अग्रसर हुनेछौं । मानवता, राष्ट्रवाद र विकासवादको बाटोलाई हामीले अबलम्वन गर्नेछौं ।
एउटै वादलाई अन्तिम सत्य मानेर काँखी च्याप्ने भनेको उनीहरु हुन्छन् जोहरु अध्यय्नशील हुँदैनन् र देशदुनियाँलाई हेरेका हुँदैनन् । दुनियाँमा के हुँदैछन् र तिनका बारेमा पर्याप्त जानकारी राख्दैनन् र यथोचित विश्लेषण गर्न सक्दैनन । उनीहरुलाई वादको मोह हुन्छ र त्यसलाई छाड्न सक्दैनन् । तर जसले साम्यवाद, समाजवाद, प्रजातन्त्रर राजतन्त्र सबै हेर्या छन् । उनीहरुले सबै वादको तुलनात्मक विश्लेषण गरेर आफूलाई पनि परिमार्जित गर्न सक्छन् । डा. भट्टराई विद्वान हुनुहुन्छ । असल द्रष्टा र पोख्त स्रष्टा हनुहुन्छ । अझ विधावारिधि गर्नुभएको । फराकिलो सोच भएको वैश्विक चिन्तक । वैश्विक अभ्यासलाई देश, काल र परिस्थिति हेरेर कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ भन्ने कुराका लागि उहाँ तयार हुनुहुन्छ ।

Share Button

2 thoughts on “यस कारणले डा.भट्टराई राजनेता हुन् : डा.प्रवीण मिश्र

  1. Baburam pahile ko maobadi ho
    Maobadi aakhir ma jyanmara ho
    Babu ahile nayasakti ho
    Kasaiko sabd ma bhartiya bhakti ho
    Gareko sadak bistar matra cha
    Boleko sansar cha
    SapAna puarnai becheko cha
    Yati barsa ma yasto banaunu cha bhancha
    Gareko slc top cha
    Rajniti flop cha
    Kehi garna sakla jasto lagcha
    Tara arko juni ma matra

  2. नेपालमा माअाेबादी आन्दाेलन शुरु भएकाे लगत्तै त्येस पार्टीका तत्कालीन वरिष्ठ नेता डा. बावुराम ले भारत काे गाेरखपुर मा भनेका थिए कि नेपाल सुकेकाे जंगल हाे । हामिले सलाई काेरेर अागाे सल्काइदिएका छाै, आफै जलेर नास हुन्छ । आज हाम्राे देश जलिरहेकाे छ। डा.भट्टराई नयाँशक्ति काे उन्मादमा छन। हिसिला यमी दक्षिण यशियाकै भरस्ट महिलाकाे सुचिमा परदा समेत भट्टराई साहेब चुपचाप बसे। याे नयाँ शक्ति लिट्टे जस्ताे त हाेइन?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *