Tuesday, December 11, 2018
Home > समाचार > जनजाति एकल महिलाको पीडा : धन त गयो अब ज्यान जाने भो !

जनजाति एकल महिलाको पीडा : धन त गयो अब ज्यान जाने भो !

Sima gurung
रामविकास चौधरी

भैरहवा, माघ १ ।

अंश खाने हकदार बनेर अर्कै आएपछि ४२ वर्षीय सीमा गुरुङ अन्यायमा परेकी छन् । देवदह–६ किसिमा गुरुङ्को दश कठ्ठा जग्गामा भूमाफियाको आँखा लागेपछि उनी अन्यायमा परेको बताएकी छिन् ।
निजी क्षेत्रमा उच्चाधिकारीका रुपमा कार्यरत सीमा एकल महिला हुन् । उनको परिवारमा दुई छोरी र उनीबाहेक अरु कोही छैनन् । विक्रम सम्बत २०४४ मा उनकी सासु दवीसराले तत्कालीन देवदह गाविसमा स्थानीय हरि न्यौपानेसँग दश कठ्ठा ऐलानी घर जग्गा किनेको आधार प्रमाणले देखाउँछ । सासु देवीसराको निधनपछि सो घर जग्गाको उनी मात्र एकल स्वामिनी हुनुपर्ने उनको दाबी छ ।
गुरुङ्ग परिवारले दर्ता गराएको सो घर जग्गाको नम्बर तत्कालिन देवदह गाविस र हाल देवदह नगरपालिकाको कार्यालयमा रहेको दर्ता किताबमा १५८ देखिएको छ । गुरुङ परिवारमा मोहन सिंह, तारा (सीमा), छोरीहरु अलिसा, आइसा र हेमा र भूमि गुरुङ्ग रहेको देखिन्छ । दर्ता किताबमा गुरुङ्ग परिवारबाहेक अन्य कोही पनि अंशियार देखिएका छैनन् ।
उनको सो जग्गामा उनको परिवारसँगै कामदारका रुपमा देवीसराले नै राखेकी स्याङ्जा घर बताउने होमबहादुर थापा मगर पनि बस्दै आएको स्थानीयको भनाइ छ । सासु देवीसराको मृत्युपछि सो घर जग्गा उनको छोरा मोहन सिंहकोे भएको र उनकै हकभोगमा रहेको बताउँछन् स्थाानीयबासीहरु ।
२०६१ सालमा लोग्ने मोहन सिंहको मृत्यु भएपछि कामको सिलसिलामा सीमा काठमाडौं बस्न थालेकी छिन् । आफ्नो अनुपस्थिति र एकल महिला भएको फाइदा उठाउँदै भूमाफियाहरुले कीर्ते कागज खडा गरी जग्गा हड्पन खोजेको उनको दाबी छ ।
२०६९मंसिरमा थापाको मृत्युपछि छोरा हुँ भन्दै देवदह चरङ्गेका मानबहादुर थापाले जग्गामा भन्दै अंशहक माग्न आएका छन् । मानबहादुरले देवदह नगरपालिकामा दिएको निवेदनअनुसार सो घरजग्गा होमबहादुरको हुनुपर्ने हो । उनी भन्छन् , ‘होमबहादुर सीमाका कामदार नभई सो घरजग्गा उनले नै किनेका हुन् । ‘म’ उनको छोरा हो । बुबाको मृत्युपछि आफूमात्र एक्लो हकवाला भएकोले सो घर जग्गा मेरो हुनुपर्ने हो ।’
तत्कालीन देवदह गाविसको दर्ताकिताबमा सोही घर नम्बर मानबहादुरको नाममा पनि रहेको देखिएको छ । होमबहादुरलाई काका भएको दाबी गर्दै मानबहादुर थापाले सो घर नम्बर आफ्नो नाममा दर्ता गराएको बताउँछन् पीडित सीमाले । । तर उनको नाममा रहेको घर नम्बर पुरानो ढड्डामा ३२७ र नयाँमा ३२८ देखिन्छ । उनका परिवारमा उनीसहित चारजना सदस्य मनबहादुर थापा, यगुबहादुर थापा र ज्ञानबहादुर थापा देखिएका छन् ।
सीमाको घरमा बस्दै आएको भनिएका होमबहादुर थापाल मगरले मानबहादुर थापा उनको बुबा भएको र सीमाको हकभोगमा रहेको सो जग्गामा उनको अधिकार छ भन्नु प्रमाणसम्मत नरहेको कानुन व्यावसायीहरु बताउँछन् । अर्कोतिर त्यतिबेलादेखि सो ठाउँमा सीमाको परिवार बस्दै आएको एउटा मात्र घर देखिन्छ । अरु घरै नभई दुईओटा घर नम्बर कसरी उल्लेख भएको बारे अन्यौल छ । होमबहादुरको छोरा बताउँदै आएका मानबहादुरको नाता प्रमाणित पनि प्रष्ट छैन । । देवदह गाविसमा रहेको जन्मदर्ताअनुसार मानबहादुरको जन्म मिति २०३६ बैशाख २२ गते देखिन्छ भने उनको जन्मभन्दा एक वर्ष पहिले २०३५ साल असार ८ गते बनाइएको उनको नागरिकतामा १९ वर्ष पुगेको उल्लेख छ । यसरी उनकै आधार प्रमाणहरु अध्य्यन गर्दा पनि उनले कीर्ते गरिरहेको थुप्रा आशंकाहरु देखिन्छन् ।
मानबहादुरले देवदह नगरपालिकामा २०७१ श्रवण १२ गते दिएको निवेदनमा होमबहादुर उनको बुवा भएको खुलाइएको छ । तर उनको नागरिकताामा गंगाबहादुर उनको बुवा भएको खुलेपछि यतिबेला उनले होमबहादुरलाई काका बताउन थालेका छन् । यसरी कानून र प्रशासन छल्दै अर्काको जग्गामा जबर्जस्ती स्वामित्व जमाउँदै आएका मानबहादुरलाई कुनै पनि निकायले कारवाहीको दायरामा ल्याउन नसक्नु आफैमा रहस्य भएको समाजसेवी देवी घिमिरेको गुनासो छ ।
अर्कोतर्फ देवदह नगरपालिकाले सीमाको हकभोगमा रहेको सो जग्गा विभिन्न व्यक्तिलाई बाँडेको छ । नगरको राजनीतिक संयन्त्रको बैठक बोलाई नगरपालिका कार्यालयले सो जग्गा वितरण गरेको नगरपालिकाको माइन्यूट पुस्तिकाबाट देखिन्छ । कानूनीरुपमा सार्र्वजनिक वा ऐलानी जग्गा वितरण गर्ने अधिकार नगरपालिकाको हुँदैन । जग्गा वितरण गरेर नगरपालिकाले अख्तियारको दुरुपयोग गरेको सारोकारवालाको ठहर छ । तर नाकैमुनि रहेको अख्तियारको कार्यालय बुटवललाई यसबारे सरोकार छैन ।
जग्गाको लोभमा स्थानीय राजनीतिक दल र स्वयं नगरपालिकाले कीर्ते गरी बखेडा झिकेको स्थानीय ७२ वर्षीय जीवलाल डुम्रेको भनाइ छ । उनी भन्छन्, ‘होमबहादुर जिउँदो हुञ्जेल कोही आएनन्, जब उनको मृत्यु भयो तब मात्र जग्गाको लोभमा छोरा बनेर अहिलेका मान्छे आएका हुन् । यो सबै गाउलेलाई थाहा हँुदाहँुदै पनि किन सीमाले न्याय पाउन नसकेकी हुन भन्ने अचम्म छ ।’
सीमाकी सासुलाई जग्गा बेच्ने हरि न्योपानेको निधन भए पनि उनकी श्रीमती थुमिसरा अहिले पनि जीवित छिन् । उनले सो जग्गामा सीमाबाहेक अरु कसैको पनि हक नलाग्ने बताउँछिन् । राजनीतिक दलका केही नेताले मानबहादुरलाई केही दिलाउन सके आफूले पनि केही पाउने लोभमा उनलाई बोकेर हिँडेको उनको आरोप छ ।
जग्गा आफ्नो भएको र मानबहादुरले कीर्ते गरिरहेको प्रशस्त प्रमाण हँुदाहँुदै पनि सम्बद्ध निकायमा सुनुवाइ नभएको सीमाले गुनासो गरिन् । आफूमाथि अत्याचार हुँदा पनि स्थानीय प्रशासन र सरोकारवालाले न्याय दिनुको सट्टा उल्टै प्रताडित बनाउने काम मात्र गरेको उनको दुखेसो छ । ‘मजस्तीलाई आफ्नै जग्गाको स्वामित्व लिन पनि यस्तो सास्ती ! यो देशमा कानूनी राज्य छ र ? न्यायमा सबैको समान पहुँच छ भन्ने कुरालाई कसरी पत्याउने ?’ सीमाको प्रश्न छ ।
देवदह नगरपालिका कार्यालयका कार्यकारी प्रमुख गणेश घिमिरले सिमाको मुद्दा प्रमुख जिल्ला अधिकारीले नै हेरिरहनु भएकोले आफूले केही बोल्न नमिल्ने बताए । उनले नगरपालिकाले एउटै घरका लागि दुईजना व्यक्तिलाई तीनओटा नम्बर दिएको सम्बन्धमा बोल्न चाहेनन् । उनले मानबहादुरको नागरिकता र फरक फरक जन्ममितिका बारेमा टिप्पणी गर्न मानेनन् ।
रुपन्देहीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी विष्णु ढकालले सीमाको दाबी छानबिनको प्रकृयामा भएको बताउँदै ईलाका प्रशासन कार्यालय वुटवललाई छानबिन गरी प्रतिवेदन पेश गर्न पत्राचार भएको बताए । उनले ईलाका प्रशासन कार्यालयले नगरपालिका र स्थानीयसँग बुझेर प्रतिवेदन पठाएपछि ठोस निष्कर्ष निकालिने जानकारी दिए ।

%d bloggers like this: